ویژگی و کاربرد سدیم تری پلی فسفات در کانون توجه

سدیم تری پلی فسفات ترکیبی معدنی با فرمول مولکولی Na5P3O10 است. این ترکیب به نام های دیگری چون سدیم تری پلی فسفات و تری پلی فسفات نیز خوانده می شود. این ترکیب به صورت کریستال های جامد و یا مایعی سفید رنگ است. نوع جامد آن، بدون رنگ است. سدیم تری پلی فسفات قابلیت انحلال در آب داشته و در صنایع خوراکی و صنعتی کاربرد دارد. نقاط ذوب و جوش آن به ترتیب 1340 و 1583 درجه سانتی گراد بوده و PH آن برابر با 12 است.

انواع سدیم تری پلی فسفات

سدیم تری پلی فسفات خوراکی به شکل جامد پودری با رنگ سفید است. از این نوع در مصارف خوراکی و بهداشتی به کار گرفته می شود. طوری که این ماده به شکل افزودنی به ترکیب مواد غذایی اضافه شده و نقش نگهدارنده را دارد. در تهیه انواع کنسروها از نوع خوراکی سدیم تری فسفات استفاده می شود.

نوع صنعتی سدیم تری فسفات به شکل مایع بوده و با خواص ویژه ای که دارد، در صنایعی چون تصفیه آب به کار برده می شود. تبلور تری سدیم فسفات صنعتی با 12 مولکول آب بوده و این ماده در تولید محصولات شوینده استفاده می شود.

تویلد تری سدیم فسفات

چند فرایند و واکنش شیمیایی برای تولید این ترکیب به کار گرفته می شود. در یکی از این روش ها، ابتدا مقدارهای مساوی از سدیم کربنات و اسید فسفریک را با هم ترکیب می کنند. جوشاندن این ترکیب تا زمانی ادامه پیدا می کند که دی اکسید کربن موجود از آن خارج شود. سپس سدیم هیدروکسید به واکنش اضافه می شود تا محصول نهایی سدیم تری فسفات به دست می آید. سالانه دو میلیون تن از این ترکیب با این روش به دست می آید.

روش دیگر که فرایند مرطوب خوانده می شود، شامل واکنش میان اسید فسفریک با ترکیب سدیم دار است. در این مرحله محلول آبی، Na2HPO4 و NaH2PO4 تشکیل می شود که PHی برابر با 6 دارد. سپس مخلوط واکنش را تا دمای 400 تا 550 درجه سانتی گراد حرارت می دهند تا یک مرحله کریستالیزه شدن انجام گرفته و جامد Na2HPO4.7H2O تشکیل شود. مرحله کریستالیزه شدن دیگری رخ داده و جامد Na4H5(PO4)3.2H2O تشکیل می شود. کریستال های تشکیل شده در دو مرحله را با هم ترکیب می کنند. سپس این مخلوط را تا دمای 700 درجه سانتی گراد حرارت داده و کلسینه می کنند. در نهایت محصول خالص سازی شده و استفاده می شود.

کاربرد تری سدیم فسفات

از مهمترین کاربردهای تری سدیم پلی فسفات در تصفیه آب و فاضلاب است. یون های مضر موجود در آب با کمک این ترکیب حذف شده و کیفیت آب را بالا می برد. از جمله یون های حذف شده، یون های کلسیم، آهن و منیزیم است که کیفیت آب آشامیدنی را کاهش می دهند. وجود یون آهن و منیزیم در آب، باعث رنگ مسی و قهوه ای در آن می شود که با به کار بردن تری سدیم فسفات، بی رنگ می شود.

سدیم تری پلی فسفات یکی از اجزای سازنده مواد شوینده است. نقش آن به عنوان نرم کننده آب است. زیرا وجود یون های کلسیم و منیزیم در آب های سخت، باعث غیرفعال شدن مواد شوینده می شود.

در صنایع غذایی، سدیم تری فسفات به عنوان نگهدارنده برای فرآوری غذاهای دریایی، گوشت، مرغ و خوراک دام استفاده می شود. همچنین نقش این ترکیب در مواد غذایی به عنوان امولسیون کننده و حفظ کننده رطوبت است. با وجود این ترکیب در مواد غذایی، سرعت فاسد شدن آن ها کاهش یافته و طعم خوبی به مواد داده می شود. همچنین رنگ طبیعی گوشت و ماهی نیز با این ماده حفظ شده و بافت آن ها بهبود پیدا می کند.

یکی دیگر از کاربردهای تری سدیم فسفات در صنعت چرم سازی و به عنوان برنزه کننده است. در صنعت کاغذسازی نیز به عنوان عاملی برای مقاوم کردن کاغذ در برابر آلودگی روغنی است.

در فرمولاسیون رنگ مو، کرم های پوست، خمیردندان، دهانشویه ها و انواع نرم کننده ها و شامپوها نیز از سدیم تری پلی فسفات استفاده می شود.